ទំព័ររបស់ មហាភិរម្យ

អកតញ្ញុមកត្តារំ កតស្ស អប្បដិការកំ
យស្មឹ កតញ្ញុតា នត្ថិ និរត្ថា តស្ស សេវនា ។
បុគ្គលដែលរមិលគុណអ្នកដទៃ ១ បុគ្គលដែលមិនសាងអំពើល្អដល់អ្នកដទៃ ១ បុគ្គលដែលមិនសងគុណបំណុលដែលគេធ្លាប់ធ្វើទុក ១ បុគ្គល ៣ ប្រភេទនេះ គួរឲ្យតិះដៀល កតញ្ញូគ្មានក្នុងបុគ្គលណា ការសេពគប់រាប់រកបុគ្គល នោះអសារឥតការបង់ម្សៀតចោលទទេ ។
ព្រះបោរាណាចារ្យពោលថា ក្នុងចំណោមមនុស្សដែលយោនយកកំណើតកើតនៅលើលោកនេះនោះ មាន បុគ្គលកម្ររកបាន ២ ប្រភេទ គឺ បុព្វការី បានដល់ បុគ្គលដែលបានសាងអំពើល្អដល់អ្នកដទៃដោយមិន នឹកសង្ឃឹមចង់បានគុណសំណងអ្វី ធ្វើដោយចិត្តមេត្… អានត...

យថា បរាភវោ ហោតិ បោសោ ជីវិតសង្ខយេ
អថ ជាលញ្ច បាសញ្ច អាសជ្ជាបិ ន ពុជ្ឈតិ ។
នៅពេលណាសត្វនឹងមានគ្រោះបរាភព នៅពេលណាសត្វនឹងដល់នូវសេចក្តីស្លាប់ នៅពេលនោះសត្វនោះទោះ ជាប់សំណាញ់និងអន្ទាក់ក៏នៅតែមិនដឹងខ្លួនដែរ ។
មានសេចក្តីតំណាលថា ត្មាតជាសត្វដែលហើរខ្ពស់លន្លឹមទាំងអាចមើលឃើញបានឆ្ងាយផង ទោះបីបើហើរ នៅលឹមៗឰដ៏អាកាសវេហាស៍ចោលក្រសែភ្នែករេរកសាកសត្វដែលស្លាប់នៅលើផ្ទៃដីក៏អាចសម្លឹងឃើញនិង ឆាបចុះមកចឹកស៊ីបានដែរ ប៉ុន្តែលុះដល់គ្រាដែលខ្លួនត្រូវស្លាប់ សូម្បីតែអន្ទាក់ដែលព្រានធ្វើទុកដើម្បីដាក់ទាក់ សត្វដទៃក៏មើលឃើញថាជាសាកសត្វដែរហើយ… អានត...

បុគ្គលដែលមិនបង្កបាបកម្មដោយកាយ មិនពោលពាក្យគ្រោតគ្រាតដោយវាចា មិនគិតមោះមិនគប្បីដោយចិត្ត ស្ថិតនៅក្នុងកុសលធម៌ ប្រកបសម្មាអាជីវោជានិច្ច មនុស្សមនាជាទូទៅក៏ទទួលស្គាល់បុគ្គលនោះថាជា មនុស្សល្អ ប៉ុន្តែវិញ្ញូជនប្រាប់ថាគេគ្រាន់តែជាកល្យាណជនប៉ុណ្ណោះ មិនមែនអរិយជនទេ គុណតម្លៃខ្លះមានកម្រិតផ្សេងគ្នា ខ្ពស់ទាបជាងគ្នា ឲ្យដូចគ្នាយ៉ាងណាបាន? លោកិយៈទាបជាងលោកុត្តរៈ លោកុត្តរៈខ្ពស់ជាងលោកិយៈ ប្រសិនបើត្រូវការរស់នៅក្នុងកម្រិតលោកិយៈក្នុងឋានៈជាកល្យាណជន ក៏ចាត់ទុកថាគ្រាន់បើដែរ ប៉ុន្តែសូមយល់ឲ្យច្បាស់ថា កល្យាណជនមិនមែនជាអរិ… អានត...

អរោគ្យបរមា លាភា សន្តុដ្ឋីបរមំ ធនំ
វិស្សាសបរមា ញាតិ និព្វានំ បរមំ សុខំ ។
សុខភាពល្អចាត់ជាកំពូលនៃលាភ សន្តោសចាត់ជាកំពូលនៃទ្រព្យ សេចក្តីស្និទ្ធស្នាលចាត់ជាកំពូលនៃញាតិ និព្វានចាត់ជាកំពូលនៃសុខ ។
បំណងប្រាថ្នា ឬ តម្រុវការរបស់មនុស្សមានច្រើនបែបច្រើនយ៉ាងណាស់ ព្រោះម្នាក់ៗមានចិត្តគំនិតផ្សេងៗគ្នា ប៉ុន្តែមានធម្មជាតិម្យ៉ាងដែលដូចគ្នានោះ គឺ ទោះបីជាប្រាថ្នាចង់បានអ្វីណានីមួយ ក៏សុទ្ធតែប្រាថ្នាចង់បាន បំណានឆ្នើមទាំងអស់ ដូចជា ប្រាថ្នាចង់បានសេចក្តីសុខ ក៏ចង់បានតែសេចក្តីសុខណាដែលឆ្នើមប្រណីត ប្រាថ្នាចង់បានបុត្រធីតាក៏ចង… អានត...

ហីនំ ធម្មំ ន សេវេយ្យ បមាទេន ន សំវសេ
មិច្ឆាទិដ្ឋឹ ន សេវេយ្យ ន សិយា លោកវឌ្ឍនោ ។
មិនត្រូវប្រព្រឹត្តអំពើថោកទាប មិនត្រូវរស់នៅដោយសេចក្តីប្រមាទ មិនត្រូវប្រកាន់យកមិច្ឆាទិដ្ឋិ មិនត្រូវធ្វើខ្លួន ឲ្យជាមនុស្សបំព្រៃលោក ។
នៅលើលោកយើងនេះ មានសកម្មភាពជាច្រើនដែលមនុស្សប្រព្រឹត្តហើយនាំឲ្យឱនថយថោកទាប មិនដឹកនាំ ពាំយួរខ្សែជីវិតឲ្យរីកចម្រើនជឿនលឿន មានតែនាំឲ្យកើតទុក្ខក្តៅក្រហាយចិត្ត និងថ្នាំងថ្នាក់ចិត្តដោយប្រការ ផ្សេងៗ មិនតែប៉ុណ្ណោះថែមទាំងមានផលផ្តល់ឲ្យុ បុគ្គលនោះទៅកើតក្នុងភពភូមិថោកទាបដែល ហៅថា ទុគ្គតិ ទៀតផង ក្នុងចំណោ… អានត...